Προσκύνημα Αγίων Ταχιαρχών

Το Μοναστήρι του Ταξιάρχη
"...9ος – 10ος αιώνας. Οι Σαρακηνοί πειρατές έχουν γίνει ο φόβος και ο τρόμος ολόκληρου του νησιού. Ένας από τους στόχους του είναι και ένα παλιό μοναστήρι που βρίσκεται στην περιοχή του Μανταμάδου. Κατά την επιδρομή τους, οι Σαρακηνοί σφάζουν όλους του μοναχούς. Στην προσπάθειά του να γλιτώσει ένας μοναχός σκαρφαλώνει στη στέγη. Οι επιδρομείς τον κυνηγούν. Καθώς τον πλησιάζουν όμως εμφανίζεται η μορφή του Αγίου, η οποία με ξίφος θα τρέψει σε φυγή τους βάρβαρους, και θα γλιτώσει τον μοναχό.
Εκείνος, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης, βαθιάς πίστης και σεβασμού, με χώμα και με το αίμα των Αδελφών του, φτιάχνει πηλό και μ΄ αυτό φιλοτεχνεί το πρόσωπο και το σώμα του Αγίου. Ο πηλός όμως δεν ήταν αρκετός και έτσι, έχοντας ξεκινήσει από το πρόσωπο, το υπόλοιπο σώμα είναι δυσανάλογο σε σχέση με το πρόσωπο ...".


Αυτός είναι ο θρύλος σχετικά με το φημισμένο εικόνισμα του Αγίου στη Μονή Παμμεγίστων Ταξιαρχών στο Μανταμάδο. Το μοναδικό ανάγλυφο εικόνισμα στη Λέσβο. Ακόμα και σήμερα οι προσκυνητές τρέφουν ανάμεικτα συναισθήματα γι΄ αυτήν την εικόνα. Σύμφωνα με προσωπικές μαρτυρίες, άλλοτε αντικρίζουν ένα άγριο και απόμακρο πρόσωπο, άλλοτε ένα θλιμμένο και άλλοτε ένα οικείο και ήρεμο, πιστεύοντας ότι ο Άγιος προσπαθεί κάθε φορά να «φανερώσει» κάτι στον προσκυνητή.
Το μοναστήρι του Αγίου βρίσκεται σε μικρή απόσταση απ' το χωριό, σ' ένα ανοιχτό, ολόφωτο χώρο από ελιές και πεύκα και χρονολογείται περίπου στο 1700. Ο Ταξιάρχης είναι ο προστάτης τόσο της περιοχής, όσο και ολόκληρου του νησιού. Σεβαστός ακόμα και από τους Τούρκους για τα πολλά του θαύματα. Οι προσκυνητές συρρέουν από κάθε γωνιά της Ελλάδας, αλλά και του εξωτερικού, με τάματα κυρίως ξίφη, ασπίδες, σιδερένια παπούτσια, ακόμη και με αντικείμενα της πολεμικής μας αεροπορίας.


Επίσης στην εκκλησία του Αγίου φυλάγεται, σαν εθνικό και θρησκευτικό κειμήλιο, ο αρχιερατικός σάκος του εθνομάρτυρα Οικουμενικού Πατριάρχου Γρηγορίου του Ε. Τον σάκο αυτό αγόρασε σε δημοπρασία ο μανταμαδιώτης μητροπολίτης Πορφύριος Φωτιάδης, ο οποίος κατά τον απαγχονισμό του Πατριάρχη ήταν Πρωτοσύγκελος των Πατριαρχείων. Μετά τον θάνατό του οι συγγενείς του τον δώρισαν στο Προσκύνημα.
Υπάρχουν ακόμα, παλιό χρυσοκέντητο επιτραχήλιο του 1656, παλιά ευαγγέλια και εκκλησιαστικά βιβλία. Ανάμεσα στις εικόνες του ναού, αρκετές είναι του 16ου αιώνα. Η πηγή απ' την οποία αναβλύζει τα αγίασμα, θεωρείται απ' τις πιο αρχαίες της Λέσβου. Στο προσκύνημα υπάρχει και ο τάφος του μητροπολίτου Πορφυρίου με εντοιχισμένη πλάκα.