Ιστορία

"Μανταμάδος"

Για τον Μανταμάδο δεν έχουμε θετικές πηγές για την χρονολογία σύστασης του. Μερικοί ισχυρίζονται πως η σύτασή του σημειώθηκε κατά τους ελληνιστικούς χρόνους,στην περιοχή «Λεσβάδος»,όπου βρίσκεται σήμερα το προσκύνημα του Ταξιάρχη. Κατά πολλούς οφείλει την ονομασία του στο Λέσβο γιο του Λάπηθου και αρχηγού των Αιολέων που εποίκισε το νησί δίνοντας το όνομα του. Πολύ πιθανόν να υπήρχε ναός του Θεού Απόλλωνα που μετατράπηκε τους πρωτοχριστιανικούς χρόνους σε τόπο λατρείας του Ταξιάρχη. Για άλλους όμως –που είναι και η επικρατούσα άποψη- ο πρώτος πυρήνας του Μανταμάδου σχηματίστηκε από τους διαλυμένους παραλιακούς οικισμούς εξαιτίας των πειρατών στην σημερινή θέση μακριά. Η ονομασία προέρχεται από τα βοοειδή που εκτρέφονται μέχρι και σήμερα στην περιοχή και τα αρσενικά ονομάζονται "μαντάδες"Το 1894 ο Μανταμάδος γίνεται έδρα Δήμου και περιλαμβάνει εκτός της κοινότητας Μανταμάδου και αυτές της Κάπης, Κλειούς, Κουκμίδου, μέχρι το 1918 που διασπάται στις ομώνυμες κοινότητες. Το 1879 ξεκίνησε η ανοικοδόμηση του Ιερού Ναού Παμμεγίστων Ταξιαρχών η οποία ολοκληρώθηκε το 1888 και εγκαινιάστηκε την Κυριακή των Μυροφόρων.Από τότε γιορτάζονται τα εγκαίνια με ιδιαίτερη λαμπρότητα κάθε χρόνο και πλήθος προσκυνητών από όλη την Ελλάδα και το εξωτερικό ακόμη συρρέουν για να προσκυνήσουν. Την περίοδο 1907-1911 χτίστηκε η μηχανή τ’ Αγιού,(ελαιοτριβείο), η οποία αποτέλεσε σταθμό στην οικονομική και κοινωνική ιστορία του χωριού. Το 1917 λειτουργεί ειρηνοδικείο μέχρι την δεκαετία του 70.

"Κάπη"

Στα Β.Α. της Λέσβου σε υψόμετρο 300μ., στους πρόποδες της ανατολικής πλευράς του Λεπέτυμνου, βρίσκεται χτισμένο στο χωριό Κάπη. Απέχει από την πρωτεύουσα του Νομού 40χμ. Στη βορινή και νότια άκρη του χωριού αντίστοιχα, βρίσκονται χτισμένες δύο εκκλησίες, ο Αϊ-Γιώργης και η Παναγία. Στην πλατεία στη σκιά ενός γέρου – πλάτανου είναι χτισμένο το μικρό εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής. Οι κάτοικοι ασχολούνται κυρίως με την καλλιέργεια της ελιάς και την κτηνοτροφία. Συγχρόνως καλλιεργούν τους κήπους τους, «τα περιβόλια» που εκτείνονται κατά μήκος της ανατολικής πλευράς του χωριού.
Τη δεκαετία του ’60 λόγω των δύσκολων οικονομικών συνθηκών αρκετοί κάτοικοι μετανάστευσαν. Η Κάπη έχει μεγάλη παράδοση στη μουσική. Υπήρχαν και υπάρχουν πολλοί μουσικοί. Σε όλες τις κοινωνικές εκδηλώσεις έδιναν το παρόν κομπανίες με χάλκινα πνευστά «φυσερά», που σήμερα λόγω των απαιτήσεων της εποχής έχουν αντικατασταθεί με πιο σύγχρονα όργανα. Οι παραδοσιακές κομπανίες ψυχαγωγούσαν ανέκαθεν τους Καπιώτες που πάντοτε γλεντούσαν οικογενειακά στις γιορτές των Αγίων αλλά και τις Κυριακές στην πλατεία του χωριού. Είναι ένα χωριό με αρκετούς νέους ανθρώπους που εκτός από την καλλιέργεια της γης ασκούν διάφορα επαγγέλματα,όπως χτίστες, ελαιοχρωματιστές, μαραγκοί κ.α. Οι γυναίκες του χωριού φτιάχνουν παραδοσιακά γλυκά και «αμυγδαλωτά» καθώς και πλήθος κεντημάτων.

"Πελόπη"

17χωριά αποτελούσαν το χωριό Πελόπη, που ήταν σκορπισμένα στην ίδια αυτή περιοχή λόγω των επιδρομών των πειρατών που τους παίδευαν συνέχεια. Όταν όμως οι κάτοικοι αυτών των χωριών βρήκαν μία κατάλληλη και δασωμένη περιοχή κοντά στον ποταμό Τσικνιά, εγκατέλειψαν αυτά τα μικρά χωριά κι έχτισαν τα σπίτια τους εκεί. Ονόμασαν την περιοχή Γέλια, καθώς είχαν πια απαλλαγεί από τους πειρατές κι ήταν πλέον η ζωή τους όλο χαρά και γέλια. Σε μία άλλη εκδοχή για την ονομασία του χωριού, μαθαίνουμε, ότι το χωριό ήταν αρχικά χτισμένο σ’ ένα σημείο, όπου το χτυπούσαν οι ακτίνες του ηλίου κι εξ’ ου η ονομασία Ιέλια που όμως μετατράπηκε σε Γέλια, όταν μεταφέρθηκε στο μέρος που βρίσκεται σήμερα. Μετά το δεύτερο Παγκόσμιο πόλεμο το χωριό πήρε τη σημερινή του ονομασία, Πελόπη, διότι κάποτε πέρασε από εκεί κάποιος βασιλιάς λεγόμενος Πέλοπας.

Στις βόρειες πλαγιές του τα αρχαία χνάρια είναι πάμπολλα με ιερά τεμένη, ακρόπολεις, οχυρές θέσεις, πηγές νερού (Εφτά γούρνες), λιθόστρωτες στράτες ξυλοκόπων και τσοπάνων. Φαίνεται πως κάποια από αυτές οδηγούσε και εδώ επάνω από την κραταιά Μήθυμνα. Ίσως αυτή που περνά από τον καλυμμένο με φτέρες αυχένα αφού συναντήσει την λιθόστρωτη πηγή (Εφτά Γούρνες), το νερό της οποίας είναι ψυχρότερη του πάγου. Ο Μυρσίλος ο Λέσβιος, λέγει ότι στον Λεπέτυμνο υπήρχε ιερό του Απόλλωνα και «ηρώον» Λεπέτυμνου. Πραγματικά εδώ επάνω εκτός από το σφύριγμα του ανέμου, ακούγονται τα κρωξίματα των κοράκων που βουτούν στην άβυσσο της βόρειας πλαγιάς του Αη Λια.

Ο Λεπέτυμνος, σύμφωνα με τον θρύλο, ήταν ήρωας του Τρωικού Πολέμου, ο οποίος παντρεύτηκε την Μήθυμνα. Προς τιμής του η πόλη ίδρυσε «ηρώον» μαντείο στο οποίο τους χρησμούς τους έφερναν κόρακες. Δυστυχώς η περιοχή αυτή είναι από τις λίγες που δεν εξερευνήθηκε όπως έπρεπε. Υπάρχει βάσιμη ελπίδα να βρεθούν λείψανα, που σχετίζονται με την λατρεία του ίδιου του Λεπέτυμνου. Έχουν βρεθεί άφθονα κεραμικά κομμάτια που στήριξαν την υπόθεση της ύπαρξης ενός ιερού, ίσως του ήρωα Λεπέτυμνου ή κάποιας άλλης θεότητας. Ένα ιερό το οποίο είναι πιθανό να έχει το βωμό του στην κορυφή του βράχου που τώρα φιλοξενεί τον Αη Λια, και που στη ρίζα του ίσως είχε κάποια κτίσματα. Αυτό αποδεικνύεται από κομμάτια αγγείων που είναι φτιαγμένα από γκρίζο και κόκκινο πηλό, καλής ποιότητας, από τις σχοινοειδής λαβές και από τους πυθμένες μικρών αγγείων, που βρέθηκαν στο χώρο αυτό. Εκείνο όμως που έθεσε τα ερωτηματικά και ίσως τις απαντήσεις για την φύση της θέσεως ήταν τα κεφάλια από μικρά ειδώλια της ελληνιστικής εποχής.
Ελπίζουμε στην σύντομή εξερεύνηση του μυστηριώδη βουνού των Γελίων.

"Κλειώ"

Η Κλειώ με το αρχαιοπρεπές όνομα της Μούσας «Κλειώς» είναι στραμμένη προς τη θάλασσα, από υψόμετρο 350μ. κοιτάζοντας τις ρίζες της, καθώς στην ευρύτερη περιοχή του χωριού βρίσκονται σκόρπιοι αρχαίοι οικισμοί, ερείπια των οποίων σώζονται μέχρι σήμερα. Πρόσφατη έρευνα έφερε στην επιφάνεια αρχαίο οικισμό της Πρώϊμης Χαλκοκρατίας περί το 3200 π.Χ. στη θέση Παλιόκαστρο. Σε τούτο το σημείο εικάζεται ότι υπήρχε το άγαλμα της Μούσας που άρπαξαν οι πειρατές άγνωστο πότε και που κατά σύμπτωση βρέθηκε στο Ηράκλειο, (αρχαία πόλη), της Ιταλίας τοιχογραφία που απεικονίζει τη Μούσα, προστάτιδα της Ιστορίας και της Ρητορικής.
Στους παραπάνω αρχαίους οικισμούς στα σκοτεινά χρόνια του μεσαίωνα και πριν την άλωση από τους Τούρκους, (1453), οι πειρατές ανάγκασαν τους ντόπιους να εγκατασταθούν στη σημερινή Κλειώ, για να επισκοπούν τη θάλασσα από τις επικίνδυνες κι αιματηρές πλέον επιδρομές. Τα πρώτα χτίσματα έγιναν στη θέση «Πλάτανος» μέχρι τα «Χαμάμ» και δεν ήταν ορατά από τη θάλασσα. Στην πορεία της ιστορίας, το χωριό αναπτύχθηκε και μεγάλωσε αρκετά, αφού εξέλειψε κι ο κίνδυνος των πειρατών.